NGÀY 3: TÔI HIỂU TÂM TRÍ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HỌC RA SAO

Tâm trí của chúng ta có giới hạn về khả năng chú ý, xử lý thông tin và duy trì nỗ lực. Khi một phần lớn nguồn lực tinh thần đang được dùng để đối phó với lo lắng, mâu thuẫn, áp lực tài chính, kỳ vọng điểm số, thiếu ngủ, cảm giác thất bại hoặc quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc, phần còn lại dành cho việc học có thể ít đi đáng kể. Đó là lý do có những ngày bạn vẫn ngồi đúng bàn học, nhưng đầu óc lại như đang ở một nơi khác.

Khả năng tập trung thường là một trong những điều bị ảnh hưởng rõ nhất. Khi đang căng thẳng, tâm trí dễ liên tục chuyển sang những điều đang khiến mình lo như kỳ thi sắp tới, bài tập chưa xong, một cuộc tranh luận, một email chưa nhận được phản hồi hoặc đơn giản là cảm giác mình đang chậm hơn người khác. Những suy nghĩ đó chiếm một phần đáng kể sự chú ý. Vì vậy, dù mắt vẫn nhìn vào trang sách, bộ não lại không thực sự xử lý trọn vẹn nội dung đang học.

Khả năng ghi nhớ cũng có thể trở nên kém hiệu quả hơn

Việc học không chỉ cần tiếp nhận thông tin mà còn cần mã hóa, lưu giữ và gọi lại thông tin khi cần. Khi thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài, quá trình này có thể bị gián đoạn. Sinh viên có thể có cảm giác mình học rất nhiều nhưng không giữ được gì, từ đó càng hoang mang và tăng thời gian học trong trạng thái mệt mỏi.

Một vấn đề khác là trì hoãn

Trì hoãn thường bị nhìn đơn giản như một biểu hiện của lười biếng. Nhưng trong nhiều trường hợp, nó còn liên quan đến cách chúng ta phản ứng với những nhiệm vụ gây khó chịu về cảm xúc. Một bài tập quá khó có thể gợi lên cảm giác bất lực. Một môn học từng có kết quả không tốt có thể khiến bạn lo mình sẽ thất bại lần nữa. Một dự án quá lớn có thể tạo cảm giác không biết bắt đầu từ đâu. Khi đó, việc né tránh mang lại một chút dễ chịu ngay lập tức. Ta lướt điện thoại vài phút, làm một việc dễ hơn hoặc tự nhủ "tối nay sẽ làm". Vấn đề là cảm giác dễ chịu ấy rất ngắn. Nhiệm vụ vẫn còn đó, thời gian giảm xuống và áp lực tăng lên. Vòng lặp căng thẳng - né tránh - tội lỗi - căng thẳng hơn bắt đầu hình thành. Đây cũng là lý do cố ép mình khi không giải quyết được trì hoãn. Nếu nguyên nhân nằm ở nỗi sợ thất bại, cảm giác quá tải hoặc sự mơ hồ về nhiệm vụ, điều cần thay đổi không chỉ là ý chí mà còn là cách mình tổ chức và tiếp cận công việc.

Tâm trạng cũng ảnh hưởng rất mạnh đến động lực học tập

Khi đã mệt kéo dài, những mục tiêu từng có ý nghĩa có thể trở nên xa hơn. Một sinh viên có thể vẫn biết rằng mình cần học, nhưng cảm giác muốn học không còn. Mọi việc giống như được thực hiện bằng nghĩa vụ hơn là chủ động. Trong trường hợp này, câu "phải có động lực" mới học thường không giúp ích nhiều. Động lực không phải lúc nào cũng xuất hiện trước hành động. Có những thời điểm, sinh viên cần bắt đầu bằng một bước rất nhỏ để tạo lại cảm giác kiểm soát: mở tài liệu, đọc một trang, làm một câu, học trong mười lăm phút hoặc hoàn thành một phần việc đủ rõ ràng. Khi tâm trí nhận được tín hiệu rằng nhiệm vụ có thể xử lý được, cảm giác quá tải có thể giảm đi phần nào.

Một yếu tố khác rất thường gặp là nỗi sợ thất bại

Khi kỳ vọng quá cao, một bài kiểm tra không còn chỉ là một bài kiểm tra. Nó có thể trở thành bằng chứng về việc mình có đủ giỏi hay không. Một lần thuyết trình không tốt có thể được diễn giải thành mình không có khả năng. Khi giá trị bản thân bị gắn quá chặt với kết quả học tập, áp lực trước mỗi nhiệm vụ sẽ lớn hơn rất nhiều. Lúc đó, sinh viên không chỉ học để hoàn thành một môn học. Các bạn còn đang cố bảo vệ hình ảnh về chính mình. Và khi việc học mang theo quá nhiều sức nặng cảm xúc, sự mệt mỏi đến nhanh hơn.
 

Nếu trạng thái ấy kéo dài, một số sinh viên có thể rơi vào tình trạng kiệt sức vì học tập. Điều này thường không xuất hiện sau một vài ngày bận rộn mà hình thành qua thời gian: mệt mỏi kéo dài, giảm hứng thú với việc học, cảm giác mình không còn hiệu quả và ngày càng xa rời mục tiêu ban đầu. Có một điều quan trọng cần phân biệt: Mệt sau một tuần thi không giống với kiệt sức kéo dài. Trì hoãn một bài tập không đồng nghĩa với việc bạn có vấn đề. Khó tập trung một vài ngày cũng không phải điều bất thường. Điều đáng quan tâm hơn là khi những khó khăn này lặp lại thường xuyên, kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng rõ đến khả năng học tập, sinh hoạt và trạng thái tinh thần chung.

Khi đó, cách hữu ích nhất không phải là tăng thêm một lớp tự trách. Hãy thử quan sát xem điều gì đang xảy ra. Bạn có đang ngủ quá ít không? Khối lượng công việc có vượt quá khả năng sắp xếp hiện tại không? Có một nỗi lo nào đang chiếm phần lớn suy nghĩ của bạn? Bạn đang sợ việc mình làm không đủ tốt đến mức khó bắt đầu? Hay bạn đã duy trì nhịp học căng thẳng quá lâu mà gần như không có thời gian phục hồi?  Những câu hỏi này giúp chuyển cách nhìn từ "Tại sao mình học kém thế?" sang "Điều gì đang khiến việc học trở nên khó hơn với mình lúc này?"

Đây không phải là cách né tránh trách nhiệm. Ngược lại, hiểu đúng nguyên nhân giúp chúng ta lựa chọn cách xử lý có trách nhiệm hơn. Nếu nhiệm vụ quá lớn, hãy chia nhỏ. Nếu não đã quá mệt, nghỉ ngắn có chủ đích có thể hiệu quả hơn ngồi thêm hai giờ mà không tiếp nhận được gì. Nếu lịch học quá dày, cần sắp xếp lại ưu tiên. Nếu nỗi sợ thất bại đang khiến bạn không thể bắt đầu, mục tiêu đầu tiên có thể chỉ là làm một phiên bản chưa hoàn hảo. Nếu nhiều khó khăn kéo dài và vượt quá khả năng tự điều chỉnh, việc tìm một người hỗ trợ cũng là một lựa chọn hợp lý. Một điều rất quan trọng trong đời sống đại học là hiểu rằng học tập không diễn ra tách rời khỏi sức khỏe tinh thần.

Sinh viên không mang đến lớp chỉ có trí nhớ, kiến thức hay kỹ năng. Các bạn mang theo cả giấc ngủ của đêm hôm trước, áp lực từ gia đình, những mối quan hệ, cảm giác về bản thân, nỗi lo tương lai và hàng loạt điều đang diễn ra bên trong. Vì vậy, đôi khi muốn học tốt hơn, chúng ta không chỉ cần hỏi "Mình nên học thêm bao nhiêu giờ?" mà còn cần hỏi "Tâm trí của mình hiện có đủ khoảng trống để học không?"

Hôm nay, hãy thử quan sát một thời điểm gần đây khi bạn thấy việc học khó hơn bình thường và hoàn thành hai câu: "Khi học không vào, điều thường xuất hiện trong đầu mình là…", "Một điều mình có thể điều chỉnh để việc học nhẹ hơn một chút là…"

Không cần thay đổi tất cả ngay lập tức. Chỉ cần tìm đúng điểm đang khiến mình mắc kẹt và bắt đầu từ đó. Bởi có những lúc, học tốt hơn không bắt đầu từ việc ép mình cố thêm. Nó bắt đầu từ việc hiểu điều gì đang làm tâm trí của mình quá tải.

HUTECH MINDCARE - Hiểu mình để chăm mình, phát triển mình tốt hơn.

Bài 3 thuộc chuỗi "7 ngày cùng người học chăm sóc sức khỏe tinh thần" do Trung tâm Tư vấn và Phát triển năng lực người học HUTECH thực hiện hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10.

Tài liệu tham khảo gợi ý: World Health Organization – Mental health; American Psychological Association – Stress; Steel, P. (2007), The nature of procrastination; Maslach, C. & Leiter, M. P. – nghiên cứu về burnout.