NGÀY 1: TÔI HIỂU SỨC KHỎE TINH THẦN

06/10/2026

Có những ngày bạn vẫn đi học, vẫn trả lời tin nhắn, vẫn ngồi trong lớp như bình thường, nhưng bên trong lại thấy mệt, khó tập trung hoặc chẳng muốn làm gì. Có khi một bài kiểm tra khiến bạn mất ngủ, một cuộc tranh luận với bạn bè làm tâm trạng chùng xuống cả ngày, hay chỉ vài phút nhìn thấy người khác dường như đang “ổn hơn mình” trên mạng xã hội cũng đủ khiến bạn bắt đầu nghi ngờ chính mình. Những trải nghiệm ấy rất quen thuộc trong đời sống sinh viên. Và đó cũng chính là nơi câu chuyện về sức khỏe tinh thần bắt đầu.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe tinh thần liên quan đến khả năng ứng phó với những căng thẳng của cuộc sống, phát huy năng lực của bản thân, học tập và làm việc, đồng thời duy trì sự kết nối và đóng góp cho cộng đồng. Nói đơn giản hơn, sức khỏe tinh thần thể hiện trong cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận, học tập, kết nối và thích nghi với những điều đang xảy ra trong cuộc sống.
Với sinh viên, điều này hoàn toàn không trừu tượng. Khi trạng thái tinh thần tương đối ổn định, chúng ta thường dễ tập trung hơn, có khả năng sắp xếp công việc tốt hơn, giữ được động lực và phục hồi sau những lần kết quả không như mong đợi. Ngược lại, khi căng thẳng kéo dài, những thay đổi có thể bắt đầu xuất hiện rất âm thầm: ngủ kém hơn, khó tập trung hơn, trì hoãn nhiều hơn, dễ cáu, mất hứng thú hoặc cảm thấy việc học vốn từng quen thuộc bỗng trở nên nặng nề.

Điều quan trọng là những biểu hiện ấy không đồng nghĩa ngay với việc một người đang có rối loạn tâm lý. Sức khỏe tinh thần không phải một trạng thái cố định và cũng không chỉ có hai mức “ổn” hoặc “không ổn”. Có những giai đoạn chúng ta cảm thấy cân bằng, có những giai đoạn nhiều áp lực hơn và cũng có thời điểm nguồn lực của bản thân bị sử dụng gần như cạn kiệt. Trạng thái ấy có thể thay đổi theo hoàn cảnh sống, việc học, các mối quan hệ, tình hình gia đình, tài chính, giấc ngủ và rất nhiều yếu tố khác.

Vì thế, thay vì chỉ hỏi: “Mình có ổn không?”- một câu hỏi đôi khi hữu ích hơn là: “Dạo này mình đang thay đổi thế nào?”

Mình có ngủ kém hơn trước không? Khả năng tập trung có giảm không? Có dễ cáu hoặc nhạy cảm hơn không? Mình còn muốn trò chuyện và gặp gỡ mọi người hay bắt đầu thu mình lại? Có một việc nào đó mình liên tục né tránh chỉ vì nghĩ đến thôi đã thấy quá tải?

Những câu hỏi ấy không được dùng để tự chẩn đoán. Chúng giúp chúng ta nhận ra những thay đổi của mình sớm hơn. Đây là một khác biệt rất quan trọng. Nhiều sinh viên chỉ nghĩ đến chăm sóc sức khỏe tinh thần khi mọi thứ đã trở nên quá sức: không thể học được nữa, liên tục mất ngủ, cảm thấy kiệt quệ hoặc hoàn toàn mất động lực. Nhưng cũng giống như sức khỏe thể chất, việc chăm sóc hiệu quả nhất không phải lúc nào cũng bắt đầu khi vấn đề đã nghiêm trọng. Nó có thể bắt đầu từ thời điểm chúng ta nhận ra: “Dạo này mình mệt hơn bình thường.”

Một điều khác cũng cần được hiểu đúng là sức khỏe tinh thần không chỉ phụ thuộc vào việc một người có “suy nghĩ tích cực” hay có đủ “ý chí” hay không.

Một sinh viên mất động lực có thể đang thiếu ngủ trong thời gian dài. Một người liên tục trì hoãn có thể đang quá tải trước khối lượng công việc quá lớn. Một người dễ cáu có thể đang chịu áp lực từ nhiều phía cùng lúc. Một sinh viên dần mất hứng thú với ngành học có thể đang gặp khó khăn trong việc tìm thấy ý nghĩa hoặc định hướng cho lựa chọn của mình.

Khi chỉ nhìn hành vi ở bề mặt, chúng ta rất dễ kết luận: “Mình lười”, “Mình yếu”, “Mình kém kỷ luật”, “Mình không bằng người khác”. Nhưng khi nhìn từ góc độ sức khỏe tinh thần, câu hỏi có thể thay đổi thành: “Điều gì đang xảy ra với mình?” Sự thay đổi nhỏ trong cách đặt câu hỏi này rất quan trọng. Bởi nó chuyển chúng ta từ phán xét bản thân sang tìm hiểu bản thân. Sức khỏe tinh thần cũng gắn rất chặt với việc học. Khả năng tập trung, ghi nhớ, đưa ra quyết định, giải quyết vấn đề và duy trì động lực đều có thể bị ảnh hưởng khi chúng ta phải duy trì trạng thái căng thẳng trong thời gian dài. Vì vậy, chăm sóc tinh thần không phải một việc nằm ngoài chuyện học tập. Nó chính là một phần của khả năng học tập bền vững.

Điều đó cũng có nghĩa là chăm sóc sức khỏe tinh thần không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều quá lớn. Có khi đó là ngủ sớm hơn một chút sau nhiều ngày thiếu ngủ. Là ngừng ép mình học thêm khi đầu óc đã hoàn toàn không còn tiếp nhận. Là chia một nhiệm vụ quá lớn thành những bước nhỏ hơn. Là chủ động nói chuyện với một người mình tin tưởng. Là nhận ra mình đang dành quá nhiều thời gian trên mạng nhưng lại ngày càng mệt hơn. Và cũng có lúc, đó là thừa nhận rằng mình đang gặp một khó khăn mà bản thân chưa thể tự xoay xở.

Ngày đầu tiên của HUTECH MINDCARE, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là học thuộc một định nghĩa về sức khỏe tinh thần. Điều quan trọng hơn là hiểu rằng: Sức khỏe tinh thần hiện diện trong đời sống của mỗi người mỗi ngày. Và chăm sóc nó bắt đầu từ khả năng nhận ra trạng thái của chính mình. Hôm nay, hãy thử dành một phút và hoàn thành hai câu: “Dạo này mình đang cảm thấy…”, “điều mình cần nhất lúc này có thể là…”.

Không cần phải phân tích thật sâu. Không cần có ngay giải pháp. Không cần trả lời thật hay, hỉ cần trả lời thật. Đôi khi, việc thành thật nhận ra rằng mình đang mệt, đang lo, đang quá tải hay đơn giản là đang cần nghỉ một chút đã là bước đầu tiên để chúng ta chăm sóc mình tốt hơn.

HUTECH MINDCARE – Hiểu mình để chăm mình, phát triển mình tốt hơn.

Bài 1 thuộc chuỗi “7 ngày cùng người học chăm sóc sức khỏe tinh thần” do Trung tâm Tư vấn và Phát triển năng lực người học HUTECH thực hiện hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10.

Tài liệu tham khảo chính: World Health Organization – Mental health; Keyes, C. L. M. (2002), The mental health continuum: From languishing to flourishing in life.

14635734

Các tin khác