CHỦ ĐỀ: TRÌ HOÃN KHÔNG ĐƠN GIẢN LÀ LƯỜI

23/10/2026

"Để mai làm", "Còn nhiều thời gian mà", "Tối nay mình sẽ bắt đầu thật". Rất nhiều sinh viên từng nói với mình những câu như vậy. Sau đó, khi deadline đến gần, cảm giác quen thuộc xuất hiện: căng thẳng, tự trách, mất ngủ và vội vàng hoàn thành công việc trong thời gian ngắn. Trì hoãn thường bị gắn với một từ rất đơn giản: lười. Nhưng trên thực tế, phía sau hành vi trì hoãn có thể là nhiều nguyên nhân khác nhau.

Có khi bạn không lười, bạn đang né một cảm giác khó chịu

Có những nhiệm vụ khiến chúng ta chần chừ không phải vì không muốn làm, mà vì ngay khi nghĩ đến nó đã thấy áp lực. Một bài báo cáo dài, một môn học khó, một bài thuyết trình khiến mình thiếu tự tin, một công việc mà mình không biết phải bắt đầu từ đâu.

Khi nhiệm vụ tạo cảm giác căng thẳng, lo lắng hoặc quá sức, con người thường có xu hướng tìm đến một việc dễ chịu hơn ở hiện tại: lướt mạng xã hội, xem video, dọn bàn học hay làm một việc ít quan trọng hơn. Vấn đề là cảm giác dễ chịu đó chỉ tồn tại trong ngắn hạn. Công việc vẫn còn nguyên và áp lực thường lớn hơn khi thời gian ngày càng ít đi.

Càng muốn làm hoàn hảo, đôi khi càng khó bắt đầu

Trì hoãn cũng có thể xuất hiện ở những người đặt kỳ vọng rất cao với bản thân. Khi nghĩ rằng bài làm phải thật tốt, bài thuyết trình phải thật ấn tượng hoặc mình không được phép mắc lỗi, bước đầu tiên có thể trở nên nặng nề hơn rất nhiều. Thay vì bắt đầu với một phiên bản chưa hoàn hảo rồi điều chỉnh dần, người học có thể chờ đến khi "đủ cảm hứng", "đủ thời gian" hoặc "đủ tự tin". Nhưng những điều kiện lý tưởng đó hiếm khi xuất hiện. Nhiều lúc, điều giúp chúng ta thoát khỏi trì hoãn không phải là có thêm động lực, mà là cho phép mình bắt đầu chưa hoàn hảo. Một nhiệm vụ quá lớn rất dễ khiến não muốn tránh né “Làm bài báo cáo” nghe giống một công việc rất lớn.

Nhưng:

Tìm ba tài liệu
Đọc yêu cầu của giảng viên
Lập dàn ý
Viết phần mở đầu

Lại là những nhiệm vụ cụ thể hơn nhiều. Khi công việc quá mơ hồ hoặc quá lớn, chúng ta khó ước lượng được mình phải làm gì và mất bao lâu. Cảm giác quá tải vì thế dễ xuất hiện. Chia nhỏ nhiệm vụ giúp giảm áp lực tâm lý và làm cho điểm bắt đầu trở nên rõ ràng hơn.

CHỦ ĐỀ: TRÌ HOÃN KHÔNG ĐƠN GIẢN LÀ LƯỜI 44

Đừng đợi có động lực rồi mới làm

Một suy nghĩ phổ biến là: "Khi nào có động lực mình sẽ học". Nhưng nhiều khi động lực không đến trước hành động. Nó xuất hiện sau khi chúng ta đã bắt đầu. Thay vì đặt mục tiêu "tối nay học ba tiếng", có thể thử: "Mình sẽ làm việc này trong 10 phút". Mười phút đủ ngắn để não bớt cảm giác áp lực. Khi đã bắt đầu, việc tiếp tục thường dễ hơn nhiều so với lúc vẫn còn đứng bên ngoài nhiệm vụ.

Cẩn thận với "trì hoãn có vẻ rất chăm chỉ"

Không phải lúc nào trì hoãn cũng là nằm chơi. Có người trước khi bắt đầu học sẽ:

Sắp xếp lại bàn
Tìm ứng dụng ghi chú mới
Chỉnh lịch học
Xem rất nhiều video về phương pháp học
Chuẩn bị đủ loại tài liệu

Những việc này tạo cảm giác mình đang rất bận, nhưng nhiệm vụ quan trọng nhất vẫn chưa được bắt đầu. Một câu hỏi hữu ích là: "Việc mình đang làm có trực tiếp đưa mình gần hơn đến kết quả cần hoàn thành không?". Nếu câu trả lời là không, có thể chúng ta đang trì hoãn dưới một hình thức tinh vi hơn.

Đừng dùng sự tự trách để tạo động lực

Sau một lần trì hoãn, nhiều sinh viên thường tự nói với mình: "Mình lười quá", "mình chẳng có kỷ luật gì cả", "tại sao người khác làm được mà mình không làm được?".

Những lời tự trách này hiếm khi giúp chúng ta bắt đầu tốt hơn. Ngược lại, chúng có thể làm tăng cảm giác thất vọng và khiến nhiệm vụ trở nên nặng nề hơn. Thay vì hỏi "tại sao mình lại lười như vậy?", hãy thử hỏi: Điều gì đang khiến mình khó bắt đầu? Không biết cách làm? Nhiệm vụ quá lớn? Sợ kết quả không tốt? Đang quá mệt? Hay có quá nhiều việc cùng lúc? Khi xác định đúng nguyên nhân, giải pháp thường rõ ràng hơn.

Góc chuyên gia

Trì hoãn không nên được nhìn đơn giản như một vấn đề của ý chí hay tính cách. Trong nhiều trường hợp, đó là cách con người né tránh một cảm giác khó chịu ở hiện tại, dù biết rằng điều này có thể tạo ra nhiều áp lực hơn về sau. Muốn thay đổi thói quen trì hoãn, đừng bắt đầu bằng mục tiêu "từ nay mình sẽ không bao giờ trì hoãn nữa". Hãy bắt đầu nhỏ hơn: Chọn một việc đang trì hoãn, chia nó thành bước nhỏ nhất có thể và thực hiện bước đầu tiên trong 10 phút. Bạn không cần hoàn thành tất cả ngay hôm nay. Nhưng bạn cần tạo ra một điểm bắt đầu. Đôi khi, cách tốt nhất để vượt qua trì hoãn không phải là chờ mình muốn làm, mà là bắt đầu trước khi mình cảm thấy sẵn sàng.

14636005

Các tin khác